جایگاه استارتاپ ها و مجموعه های نوآور در زیست بوم کارآفرینی حوزه معدن

اردلان علیشاهی – معدن بوم

به راستی نوآوری در توسعه حوزه معدن چه جایگاهی دارد و استارتاپ های معدنی چگونه می توانند در این کسب و کار سنتی جایی برای خود دست و پا کنند؟

 در ادامه پس از مرور نوآوری های بین المللی در این حوزه، به جایگاه صنعت معدن ایران در هرم نوآوری خواهیم پرداخت و فرصت های موجود برای استارتاپ های معدنی معرفی خواهند شد .

شاید تا چندین سال پیش عباراتی نظیر کارآفرینی حوزه معدن و استارتاپ های معدنی واژگانی غریب برای جامعه سنتی این حوزه به شمار می آمد ولی پس از مطرح شدن این عبارات، بسیاری را بر آن داشت تا به دنبال راهی برای برقراری ارتباط میان این واژگان و کسب و کار خود باشند، از سوی دیگر برای فعالان حوزه فناوری و تکنولوژی، حوزه معدن در تمامی مراحل زنجیره تامین از مرحله اکتشاف تا استخراج و فرآوری، بازرگانی و همچنین لجستیک معادن می تواند فرصت به شمار آید.

  • نوآوری در حوزه معدن:

 کاهش عیار معادن و ذخایر سطحی و در نتیجه افزایش هزینه ها و از طرف دیگر رقابت جهانی برای پایین آوردن قیمت تمام شده در کنار رشد سریع تکنولوژی، در مجموع زمینه های لازم را جهت بروز ایده ها و راه حل های نوآورانه و همچنین ظهور استارتاپ ها فراهم نموده است. استارتاپ ها، کسب و کارهایی نوپا هستند که توسط بنیان گذاران به منظور ایجاد مدل کسب و کار نو و تکرارپذیر و همچنین رفع چالش ها و نیازهای بازار طراحی و اجرا می گردند. جالب است بدانید اکوسیستم استارتاپی حوزه معدن از سال 2012 به تدریج شکوفا شده و تعداد شرکت های استارتاپی این حوزه طی شش سال اخیر چهل برابر رشد داشته است.  کشور استرالیا دارای بیشترین استارتاپ های معدنی دنیا است که در این امر سرمایه گذاری شرکت های بزرگ در کسب و کارهای نوپا تاثیر به سزایی داشته است.

ارتقاء کارایی و بهره وری، خدمات پشتیبانی و عملیاتی، برندینگ و بازاریابی، مدیریت زیست محیطی و منابع آبی در بخش معدن و شبکه سازی میان فعالین حوزه معدن با سایر جوامع صنعتی نظیر حوزه حمل و نقل، IT، ساخت قطعات و … به منظور رفع نیاز ها، فرصت های کلیدی برای فعالیت استارتاپ ها هستند. در این میان تاثیرگذارترین و بیشترین‌(حدود هفتاد درصد)‌ نوآوری‌های بخش معدن در دنیا مربوط به ارتقاء کارآیی و بهره‌وری است. پلتفرم آنلاین، پردازش ابری، هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، تحلیل داده ها، فناوری بلاکچین، واقعیت افزوده و واقعیت مجازی عمده فناوری های کلیدی به کار گرفته شده هستند. به منظور آشنایی بیشتر با هر یک از این زمینه ها، چندین شرکت موفق و نوآوری تاثیر گذار در ادامه معرفی شده اند.

چند شرکت استارتاپی موفق

     شرکت Strayosدر سال 2016 با سرمایه 450 هزار دلار در کشور ایالات متحده با هدف ارتقا کارایی و بهروری اکتشاف و استخراج معادن از طریق کاهش هزینه ها تاسیس شده و با استفاده از فناوری پردازش ابری و سه بعدی سازی، نرم افزاری را طراحی نموده است. این نرم افزار قادر است با دریافت عکس هوایی از منطقه، این عکس را سه بعدی سازی نموده و سپس به بررسی اجزای تشکیل دهنده ساختار منطقه بپردازد. مدل درآمدی این شرکت دریافت حق اشتراک است.

    شرکت minesens به منظور ارائه خدمات مشورتی به استخراج کنندگان معادن بزرگ مقیاس در سال 2008 با سرمایه 78 میلیون دلار در کشور کانادا  تاسیس شده و هدف آن ارتقا کارایی، بهروری و در نتیجه افزایش سود آوری است. این شرکت با اضافه کردن حسگرهایی به ماشین آلات و تجهیزات به تحلیل عملکرد آن ها  از طریق تحلیل داده ها می پردازد. مدل درآمدی این شرکت فروش مستقیم است.

    شرکت استارتاپی FREDsense در سال 2014 دستگاهی تولید نموده که از طریق آن می توان به کمک فناوری حسگرهای زیستی و الکتریسیته مواد شیمیایی موجود در آب را آنالیز کرد. شرکت های فرآوری با استفاده از این دستگاه می‌توانند مواد موجود در آب خروجی را آنالیز کرده و در صورت ارزشمند بودن آن را تصفیه و یا آلایندگی آب خروجی را تحلیل نمایند. سرمایه اولیه این شرکت 116 هزار دلار  و مدل درآمدی آن فروش مستقیم است.

    شرکت OPENMINERAL از سال 2017 فعالیت خود را در زمینه خدمات عملياتي و پشتيباني معادن با راه اندازی پلتفرم آنلاین خرید و فروش مواد معدنی در کشور سوییس آغاز نموده است.  در این پلتفرم خریدار و فروشنده ضمن مقایسه پیشنهاد ها با یکدیگر مذاکره و در انتها نسبت به انعقاد قرارداد بر بستر بلاکچین اقدام می نمایند. مدل درآمدی این شرکت واسطه گری است.

کاهش هفتاد درصدی مصرف سوخت و هزینه‌ها در یکی از معادن برزیل در پی حذف کامیون و جایگزینی اکسکاواتور و سنگ‌شکن در سال 2017 و دستیابی به ذخایر عناصر نادر در استرالیا در نتیجه ابداع روش اکتشاف این عنصر در سال 2016 از نوآوری های جالب توجه طی سال های اخیر بوده اند.

  • نوآوری در حوزه معدن ایران:

       بخش معدن و صنایع معدنی ایران دارای نرخ رشد ناخالص داخلی در حدود7 درصدی است و افزایش ظرفیت ارزش‌زایی اقتصادی معادن از نکات مورد تاکید طی سالیان اخیر بوده است. پیش نیازهای مهم این ارتقا در تولید و فرآیند مواد معدنی با استفاده از فناوری های روز، ارتقا در کارکرد از طریق گسترش فعالیت به حلقه‌های پر‌ارزش‌تر و در نهایت ارتقا در زنجیره از طریق تغییر برای حضور در زنجیره جدید و یا کانال جدیدی از بازار است. با توجه به پتانسیل معدنی کشور و جوان بودن صنعت معدنکاری در ایران هر یک از این موارد، فرصت های بی نظیری جهت بروز خلاقیت ها و ایده های نوآورانه در خود نهفته‌اند.

     هرم نوآوری از پنج سطح تشکیل شده که از خرید و نحوه استفاده از فناوری شروع و در ادامه به تعمیر و نگهداری، طراحی ماشین آلات و تجهیزات، هضم شرکت های پژوهش محور و در نهایت نوآوری ختم می شود. با وجود پیشرفت کشور و رسیدن به قله های نوآوری در حوزه های مختلف، جایگاه صنعت معدن همچنان در پایین ترین سطح این هرم بوده و به ندرت نوآوری هایی در سطوح بالاتر به انجام می‌رسد.

      این موضوع بر کسی پوشیده نیست که بسیاری از واحد های معدنی و فرآوری کشور که به صورت سنتی بهره‌برداری می‌کردند، به دلیل افزایش هزینه ها ناتوان از ادامه فعالیت هستند. محصولات معدنی ایران در مقایسه با سایر کشور ها در سبد خریداران مستقیم این محصولات جایگاه مناسبی ندارد. کانی های صنعتی به عنوان یکی از ظرفیت های برجسته کشور، تشنه راهکارهای اکتشافی و فرآوری مطمئن و بهینه اند. در اثر کم توجهی به توسعه پایدار، بازیافت باطله ها و بازسازی معادن مشکلات عدیده ای برای جوامع محلی ایجاد شده و تحریم های ظالمانه دسترسی شرکت ها را به تجهیزات و ماشین آلات به روز با دشواری روبه رو کرده است. اما از سوی دیگر این عوامل دست به دست هم داده تا در یک فضا متفاوت، متخصصین و استارتاپ ها با به‌کار‌گیری راهکارها و راه حل‌های نوآورانه، واحد های معدنی غیرفعال را به چرخه تولید بازگردانند. با شبکه سازی میان اصناف مرتبط با بخش معدن و راه اندازی پلتفرم های آنلاین مشاوره در زنجیره تامین این حوزه، از جمله مشاوره آنلاین و خدمات عملیاتی و پشتیبانی، هزینه ها را کاهش دهند و با استفاده از روش های نوین فرآوری و همچنین بازاریابی مدرن و برندینگ، کسب و کار های معدنی را به رده های بالاتری رشد و توسعه دهند. البته از درآمد قابل توجهی نیز که ژئوتوریسم می تواند داشته باشد نباید گذشت.

    باید ها و نباید ها:

لازم به ذکر است، فعال‌سازی ساختار کارآفرینی و نوآوری در عرصه معدن به فضای اجتماعی به عنوان پشتیبان کارآفرینی نیاز دارد و ایده نوآورانه شروع حرکت در مسیر اقتصادی است که رشد آن نیازمند یک فضای آموزشی راهبردیست. متاسفانه حلقه های از هم گسسته دولت، صنعت و دانشگاه و در نتیجه عدم تبادل ایده فیمابین آن ها به عنوان یک عارضه جدی، سال هاست که محل بحث و تبادل نظر است و عملاً با وجود ارتباط حوزه معدن با دانشگاهیان، هیچگاه ارتباط مستمر و اثربخش با دانشگاهی که باید شتابدهنده ایده های نوآورانه از طریق جذب سرمایه صنعت باشد محقق نشده است. از طرف دیگر نیز این فاصله به قدری زیاد شده که نیاز های حوزه معدن حضور کمرنگی در پژوهش های دانشگاهی دارد. در این راستا نهاد های دولتی در بخش معدن می توانند در پر کردن این خلاء ایفا نقش نمایند که در صورت نبود اراده جدی در سیاست های بالادستی چنین اقداماتی صرفاً جنبه نمایشی پیدا خواهند کرد.

سیکل معیوب نوآوری در بنگاه ها  به ویژه در شرکت های بزرگ از دیگر مواردی است که برای ایجاد نوآوری باید اصلاح گردد. در این زمینه انجمن های تخصصی و اتاق بازرگانی در زمینه آگاه سازی و ایجاد بسترهای لازم می بایست ایفا نقش نمایند.

امید داریم و امیدواریم با هدایت ایده های نوآورانه و حمایت از هسته های دانش بنیان معدنی شاهد ایفا نقش هر چه بیشتر حوزه معدن در راستا شکوفایی ایران عزیزمان باشیم.

لینک بخش اول

لینک بخش دوم

لینک بخش سوم

لینک بخش چهارم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *